Legionellabacterie

Wat is legionella?

De legionellabacterie is een zuurstofminnende, staafvormige kiem die leeft in zoet water en courant wordt aangetroffen. Onder ideale omstandigheden kan de bacterie zich verder vermenigvuldigen en ziekteverwekkend zijn voor de mens. De besmetting gebeurt via een aerosol. De kiem kan zich daarbij in andere micro-organismen en in menselijke cellen vermenigvuldigen.

In de familie van de legionellakiemen zijn er momenteel 40 species en 64 serogroepen beschreven. Eén species, namelijk de legionella pneumophila, is verantwoordelijk voor ongeveer 90% van de legionella-infecties. Dat species omvat op haar beurt 14 serogroepen waarbij de serogroepen 1, 4 en 6 de meest voorkomende zijn. Legionella pneumophila van serogroep 1 is verantwoordelijk voor meer dan 80% van de gevallen van legionellose.

De groeicapaciteit van de kiemen in water is temperatuurafhankelijk. Onder de 20°C overleeft legionella, maar vermenigvuldigt heet niet. Groei ontstaat tussen 20°C en 50°C. Tussen 50°C en 70°C sterft de legionellabacterie af. Hoe hoger de temperatuur, hoe sneller de bacterie sterft.

Waar komt legionella voor?

Vrije natuur

Hoewel de bacterie in zoet water en de vrije natuur leeft, moeten er toch een aantal specifieke groeibevordererende bestanddelen aanwezig zijn om ontwikkeling mogelijk te maken. Zo moeten er voldoende aminozuren voorradig zijn. Aminozuren zijn de bouwstenen van de eiwitten. Ook mag het zoutgehalte - en meer bepaald het natriumgehalte - van de omgeving niet te hoog zijn. Zo vindt men de bacteriën vaak terug in associatie met amoeben - ook slijmdiertjes genoemd - in de buurt van een biofilm. Een biofilm is een dun laagje eiwithoudend materiaal dat afkomstig is van levende organismen (dier, mens). Ook de zuurtegraad van het water is belangrijk: stilstaand water met een pH tussen 5 en 8,5 is ideaal. Zo kan de bacterie overleven in rivieren, meren, afvalwater en slijk.

Watertanks en waterleidingen

Men treft de kiem niet alleen aan in de vrije natuur, maar ook in verdampingswater van koeltorens, waterverstuivers, waterreservoirs, douches, whirlpools, warmleidingwatercircuits en bevochtigers van airconditioningsystemen. Omdat de kiemen hier in hoge concentraties kunnen voorkomen en ze zo gemakkelijk ingeademd kunnen worden, vormen ze een risico voor de gezondheid.

Een aantal elementen kunnen de groei van de bacterie in de voornoemde voorwerpen bevorderen. Dat geldt onder meer voor de aanwezigheid van biofilm en ijzer of roestafzettingen op de wanden van waterdistributiesystemen. Andere groeibevorderaars zijn:

• voedingsstoffen in het water;
• rubberen afdichtingen in kranen en douchekoppen; 
• lange verblijftijden in een distributiesysteem van warm water (35°C tot 50°C); 
• gebrekkig of geen onderhoud van de warmwatersystemen; 
• onzorgvuldige reparatiewerken aan de distributiesystemen; 
• dode punten in distributiesystemen; 
• afwezigheid van desinfecterende middelen of ontoereikende concentraties ervan; 
• slecht werkende waterbehandelingssystemen in het algemeen.

Bij de preventie van legionellacontaminaties in water moeten we voldoende aandacht besteden aan het feit dat legionella zich kan vermenigvuldigen in amoeben.